(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

ద్రోణపర్వ - అధ్యాయ 054

॥ శ్రీః ॥
7.54. అధ్యాయః 054
Mahabharata - Drona Parva - Chapter Topics
నారదేన మృత్యుబ్రహ్మసంవాదకథనేన అకంపనస్య శోకపరిహరణం॥ 1 ॥ వ్యాసేనాకంపనోపాఖ్యానకథనాత్ యుధిష్ఠిరస్య శోకాపనోదనం॥ 2 ॥
Mahabharata - Drona Parva - Chapter Text

నారద ఉవాచ। 7-54-0x(4394)(46869)
వినీయ దుఃకమబలా ఆత్మన్యేవ ప్రజాపతిం।
ఉవాచ ప్రాంజలిర్భూత్వా లతేవావర్జితా పునః॥ 7-54-1(46870)
మృత్యురువాచ। 7-54-2x(4395)
త్వయా సృష్టా కథం నారీ ఈదృశీ వదతాం వర।
క్రూరం కర్మాహితం కుర్యాం మూఢేవ పరిజానతీ॥ 7-54-2(46871)
బిభేంయహమధర్మాద్ధి ప్రసీద భగవన్ప్రభో।
ప్రియాన్పుత్రాన్వయస్యాంశ్చ భాతృన్మాతౄః పితౄన్పతీన్॥ 7-54-3(46872)
అపధ్యాస్యంతి యే దేవ మృతాంస్తేభ్యో బిభేంయహం।
కృపణానాం హి రుదతాం యే పతంత్యశ్రుబిందవః॥ 7-54-4(46873)
తేభ్యోఽహం భగవన్భీతా శరణం త్వాఽహమాగతా।
యమస్య భవనం దేవ గచ్ఛేయం న సురోత్తమ॥ 7-54-5(46874)
కాయేన వినయోపేతా మూర్ధ్నోదగ్రనఖేన చ।
ఏతదిచ్ఛాంయహం కామం త్వత్తో లోకపితామహ॥ 7-54-6(46875)
ఇచ్ఛేయం త్వత్ప్రసాదాద్ధి తపస్తప్తుం ప్రజేశ్వర।
ప్రదిశేమం వరం దేవ త్వం మహ్యం భగవన్ప్రభో॥ 7-54-7(46876)
త్వయా హ్యుక్తా గమిష్యామి ధేనుకాశ్రమముత్తమం।
తత్ర తప్స్యే తపస్తీత్రం తవైవారాధనే రతా॥ 7-54-8(46877)
న హి శక్ష్యామి దేవేశ ప్రాణాన్ప్రాణభృతాం ప్రియాన్।
హర్తుం విలపమానానామధర్మాదభిరక్ష మాం॥ 7-54-9(46878)
బ్రహ్మోవాచ। 7-54-10x(4396)
మృత్యో సంకల్పితాఽసి త్వం ప్రజాసంహారహేతునా।
గచ్ఛ సంహర సర్వాస్త్వం ప్రజా మా తే విచారణా॥ 7-54-10(46879)
భవితా త్వేతదేవం హి నైతజ్జాత్వన్యథా భవేత్।
భవ త్వనిందితా లోకే కురుష్వ వచనం మమ॥ 7-54-11(46880)
నారద ఉవాచ। 7-54-12x(4397)
ఏవముక్తా భగవతా ప్రాంజలిశ్చాప్యవాఙ్ముఖీ।
సంహారే నాకరోద్బుద్ధిం ప్రజానాం హితకాంయయా॥ 7-54-12(46881)
తూష్ణీమాసీత్తదా దేవః ప్రజానామీశ్వరేశ్వరః।
ప్రసాదం చాగమత్క్షిప్రమాత్మనైవ ప్రజాపతిః॥ 7-54-13(46882)
స్మయమానశ్చ దేవేశో లోకాన్సర్వానవేక్ష్య చ।
లోకాస్త్వాసన్యథాపూర్వం దృష్టాస్తేనాపమన్యునా॥ 7-54-14(46883)
నివృత్తరోషే తస్మింస్తు భగవత్యపరాజితే।
సా కన్యాఽపి జగామాఽథ సమీపాత్తస్య ధీమతః॥ 7-54-15(46884)
అపమృత్యాప్రతిశ్రుత్య ప్రజాసంహరణం తదా।
త్వరమాణా చ రాజేంద్ర మృత్యుర్ధేనుకమభ్యగాత్॥ 7-54-16(46885)
సా తత్ర పరమం తీవ్రం చచార వ్రతముత్తమం।
సా తద హ్యేకపాదేన తస్థౌ పద్మాని షోడశ॥ 7-54-17(46886)
పంచ చాబ్దాని కారుణ్యాత్ప్రజానాం తు హితైషిణీ।
ఇంద్రియాణీంద్రియార్థేభ్యః ప్రియేభ్యః సన్నివర్త్య సా॥ 7-54-18(46887)
తతస్త్వేకేన పాదేన పునరన్యాని సప్త వై।
తస్థౌ పద్మాని షట్ చైవ సప్త చైకం చ పార్థివా॥ 7-54-19(46888)
తతః పద్మాయుతం తాత మృగైః సహ చచార సా।
పునర్గత్వా తతో నందాం పుణ్యాం శీతామలోదకాం॥ 7-54-20(46889)
అప్సు వర్షసహస్రాణి సప్త చైకం చ సాఽనయత్।
ధారయిత్వా తు నియమం నందాయాం వీతకల్మషా॥ 7-54-21(46890)
సా పూర్వం కౌశికీం పుణ్యాం జగామ నియమైధితా।
తత్ర వాయుజలాహారా చచార నియమం పునః॥ 7-54-22(46891)
సప్తగంగాసు సా పుణ్యా కన్యా వేతసకేషు చ।
తపోవిశేషైర్బహుభిః కర్షయద్దేహమాత్మనః॥ 7-54-23(46892)
తతో గత్వా తు సా గంగాం మహామేరుం చ కేవలం।
తస్థౌ చాశ్మేవ నిశ్చేష్టా ప్రాణాయామపరాయణా॥ 7-54-24(46893)
పునర్హిమవతో మూర్ధ్ని యత్ర దేవాః పురాఽయజన్।
తత్రాంగుష్ఠేన సా తస్థౌ నిఖర్వంల పరమా శుభా॥ 7-54-25(46894)
పుష్కరేష్వథ గోకర్ణే నైమిషే మలయే తథా।
అకర్శయత్స్వకం దేహం నియమైర్మానసప్రియైః॥ 7-54-26(46895)
అనన్యదేవతా నిత్యం దృఢభక్తా పితామహే।
తస్థౌ పితామహం చైవ తోషయామాస ధర్మతః॥ 7-54-27(46896)
తతస్తామబ్రవీత్ప్రీతో లోకానాం ప్రభవోఽవ్యయః।
సౌంయేన మనసా రాజన్ప్రీతః ప్రీతమనాస్తదా॥ 7-54-28(46897)
మృత్యో కిమిదమత్యంతం తపాంసి చరసీతి హ।
తతోఽబ్రవీత్పునర్మృత్యుర్భగవంతం పితామహం॥ 7-54-29(46898)
నాఽహం హన్యాం ప్రజా దేవ స్వస్థాశ్చాక్రోశతీస్తథా।
ఏతదిచ్ఛామి సర్వేశ త్వత్తో వరమహం ప్రభో॥ 7-54-30(46899)
అధర్మభయభీతాఽస్మి తతోఽహం తప ఆస్థితా।
భీతాయాస్తు మహాభాగ ప్రయచ్ఛాభయమవ్యయ॥ 7-54-31(46900)
ఆర్తా చానాగసీ నారీ యాచామి భవ మే గతిః।
తామబ్రవీత్తతో దేవో భూతభవ్యభవిష్యవిత్॥ 7-54-32(46901)
అధర్మో నాస్తి తే మృత్యో సంహరంత్యా ఇమాః ప్రజాః।
మయా చోక్తం మృషా భద్రే భవితా న కథంచన॥ 7-54-33(46902)
తస్మాత్సంహర కల్యాణి ప్రజాః సర్వాశ్చతుర్విధాః।
ధర్మః సనాతనశ్చ త్వాం సర్వథా పావయిష్యతి॥ 7-54-34(46903)
లోకపాలో యమశ్చైవ సహాయా వ్యాధయశ్చ తే।
అహం చ విబుధాశ్చైవ పునర్దాస్యామ తే వరం॥ 7-54-35(46904)
యథా త్వమేనసా ముక్తా విరజాః ఖ్యాతిమేష్యసి। 7-54-36(46905)
నారద ఉవాచ।
సైవముక్తా మహారాజ కృతాంజలిరిదం విభుం। 7-54-36x(4398)
పునరేవాబ్రవీద్వాక్యం ప్రసాద్య శిరసా తదా।
యద్యేవమేతత్కర్తవ్యం ధర్మతో నాస్త్యతో భయం॥ 7-54-37(46906)
తవాజ్ఞా మూర్ధ్ని మే న్యస్తా యత్తే వక్ష్యామి తచ్ఛృణు।
లోభః క్రోధోఽభ్యసూయేర్ష్యా ద్రోహో మోహశ్చ దేహినాం॥ 7-54-38(46907)
అహూశ్చాన్యోన్యపరుషా దేహం భింద్యుః పృథిగ్వధాః। 7-54-39(46908)
బ్రహ్మోవాచ। 7-54-39x(4399)
తథా భవిష్యతే మృత్యో సాధు సంహర భోః ప్రజాః।
అధర్మస్తే న భవితా నాపధ్యాస్యాంయహం శుభే॥ 7-54-39(46909)
యాన్యశ్రుబిందూని కరే మమాసం--
స్తే వ్యాధయః ప్రాణినామాత్మజాతాః।
తే మారయిష్యంతి నరాన్గతాసూ--
న్నాధర్మస్తే భవితా మా స్మ భైషీః॥ 7-54-40(46910)
నాధర్మస్తే భవితా ప్రాణినాం వై
త్వం వై ధర్మస్త్వం హి ధర్మస్య చేశా।
ధర్ంయా భూత్వా ధర్మనిత్యా ధరిత్రీ
తస్మాత్ప్రాణాన్సర్వథేమాన్నియచ్ఛ॥ 7-54-41(46911)
`ప్రాప్తా తథా నో భవితా కదాచి--
దేవం మయాద్యైవ నియోజ్యసే త్వం'।
సర్వేషాం వై ప్రాణినాం కామరోషౌ
సంత్యజ్య త్వం సంహరస్వేహ జీవాన్।
యేషాం ధర్మాస్తే భవిష్యంత్యనంతా
మిథ్యావృత్తం మారయిష్యత్యధర్మః॥ 7-54-42(46912)
తేనాత్మానం పావయస్వాత్మనా త్వం
పాపేఽఽత్మానం మజ్జయిష్యంత్యసత్యాత్।
తస్మాత్కామం రోషమప్యాగతం త్వం
సంత్యజ్యాంతః సంహరస్వేతి జీవాన్॥ 7-54-43(46913)
నారద ఉవాచ। 7-54-44x(4400)
సా వై భీమా మృత్యుసంజ్ఞోపదేశా--
చ్ఛాపాద్భీతా బాఢమిత్యబ్రవీత్తం।
సా చ ప్రాణం ప్రాణినామంతకాలే
కామక్రోధౌ త్యజ్య హరత్యసక్తా॥ 7-54-44(46914)
మృత్యుస్త్వేషాం వ్యాధయస్తత్ప్రసూతా
వ్యాధీ రోగో రుజ్యతే యేన జంతుః।
సర్వేషాం చ ప్రాణినాం ప్రాయణాంతే
తస్మాచ్ఛోకం మాకృథా నిష్ఫలం త్వం॥ 7-54-45(46915)
సర్వే దేవాః ప్రాణిభిః ప్రాయణాంతే
గత్వా వృత్తాః సన్నివృత్తాస్తథైవ।
ఏవం సర్వే ప్రాణినస్తత్ర గత్వా
వృత్తా దేవా మర్త్యవద్రాజసింహ॥ 7-54-46(46916)
వాయుర్భీమో భీమనాదో మహౌజా
భేత్తా దేహాన్ప్రాణినాం సర్వగోఽసౌ।
నో వా వృత్తిం కదాచి--
త్ప్రాప్నోత్యుగ్రోఽనంతతేజోవిశిష్టః॥ 7-54-47(46917)
సర్వే దేవా మర్త్యసంజ్ఞావిశిష్టా--
స్తస్మాత్పుత్రం మాశుచో రాజసింహ।
స్వర్గం ప్రాప్తో మోదతే తే తనూజో
నిత్యం రంయాన్వీరలోకానవాప్య॥ 7-54-48(46918)
త్యక్త్వా దుఃఖం సంగతః పుణ్యకృద్భి--
రేషా మృత్యుర్దేవదిష్టా ప్రజానాం।
ప్రాప్తే కాలే సంహరంతీ యథావ--
త్స్వయం కృతా ప్రాణహరా ప్రజానాం॥ 7-54-49(46919)
ఆత్మానం వై ప్రాణినో ఘ్నంతి సర్వే
నైతాన్మృత్యుర్దండపాణిర్హినస్తి।
తస్మాన్మృతాన్నానుశోచంతి ధీరా
మృత్యుం జ్ఞాత్వా నిశ్చయం బ్రహ్మసృష్టం।
ఇత్థం సృష్టిం దేవక్లృప్తాం విదిత్వా
పుత్రాన్నష్టాచ్ఛోకమాశు త్యజస్వ॥ 7-54-50(46920)
ద్వైపాయన ఉవాచ। 7-54-51x(4401)
ఏతచ్ఛ్రుత్వార్థవద్వాక్యం నారదేన ప్రకాశితం।
ఉవాచాకంపనో రాజా సఖాయం నారదం తథా॥ 7-54-51(46921)
వ్యపేతశోకః ప్రీతోఽస్మి భగవన్నృషిసత్తమ।
శ్రుత్వేతిహాసం త్వత్తస్తు కృతార్థోఽస్ంయభివాదయే॥ 7-54-52(46922)
తథోక్తో నారదస్తేన రాజ్ఞా దేవర్షిసత్తమః।
జగామ నందనం శీఘ్రమశోకవనమాత్మనః॥ 7-54-53(46923)
పుణ్యం యశస్యం స్వర్గ్యం చ ధన్యమాయుష్యమేవ చ।
అస్యేతిహాసస్య సదా శ్రవణం శ్రావణం తథా॥ 7-54-54(46924)
ఏతదర్థపదం శ్రుత్వా తదా రాజా యుధిష్ఠిర।
క్షత్రధర్మం చ విజ్ఞాయ శూరాణాం చ పరాం గతిం।
సంప్రాప్తోఽసౌ మహావీర్యః స్వర్గలోకం మహారథః॥ 7-54-55(46925)
అభిమన్యుః పరాన్హత్వా ప్రముఖే సర్వధన్వినాం।
యుధ్యమానో మహేష్వాసో హతః సోఽభిముఖో రణే॥ 7-54-56(46926)
అసినా గదయా శక్త్యా ధనుషా చ మహారథః।
విరజాః సోమసూనుః స పునస్తత్ర ప్రలీయతే॥ 7-54-57(46927)
తస్మాత్పరాం ధృతిం కృత్వా భ్రాతృభిః సహ పాండవ।
అప్రమత్తః సుసన్నద్ధః శీఘ్రం యోద్ధుముపాక్రమ॥ ॥ 7-54-58(46928)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే ద్రోణపర్వణి అభిమన్యువధపర్వణి చతుఃపంచాశోఽధ్యాయః॥ 54 ॥

Mahabharata - Drona Parva - Chapter Footnotes

5-54-6 ఉదగ్రనఖేన అంజలినా। వినయోపేతా శరణాగతాస్మీత్యర్థః॥
5-54-14 అపమన్యునా గతామర్షేణేత్యర్థః॥
5-54-16 అప్రతిశ్రుత్యానంగీకృత్య॥
5-54-17 పద్మం శతం కోఠ్యో వర్షాణి తాని షోడశ పంచ చ॥
5-54-39 అన్యోన్యపరుషా వాగితి శేషః॥
5-54-45 ప్రాయణాంతే ఆయుష్యకర్మణోఽవసానే॥
5-54-46 సర్వే ఇతి। దేవా ఇంద్రియాణి। ప్రాణిభిః జీవైః) సహ। గత్వా తత్రైవ పరలోకే। వృత్తా వృత్తవంతః।
పునర్భూత్వా సన్నివృత్తా భవంతి।
మర్త్యభావార్థా ఏవ దేవా ఇంద్రాదయః మర్త్యవదేవ గత్వా వృత్తా భవంతి నతు నివృత్తా భవంతి మర్త్యభావాయ।
కర్మదేవా ఏవ నివర్తంతే నత్వాజానదేవాస్తేషాం క్రమముక్తియోగ్యత్వాదితి భావః॥
5-54-48 సర్వేదేవా ఇతి।
మర్త్యత్వం మరణధర్మత్వం బ్రహ్మాదీనామపి స్వాభావికమస్త్యతోఽనర్థకః శోక ఇత్యర్థః॥
5-54-49 స్వయమేవ స్వస్య మృత్యుః అథాపి జనానాం ప్రాణహరా మృత్యుర్జనాదన్యేతి కల్పనా కృతా అనభిజ్ఞైరితి శేషః॥
5-54-50 నష్టాత జాతమితి శేషః॥
5-54-53 చతుఃపంచాశత్తమోఽధ్యాయః॥ 54 ॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.